การจำแนกฉลาม และความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

เมื่อปลายปีที่ผ่านมา เราพบการลักลอบทำประมงเบ็ดราวของไต้หวันในทะเลหลวงแปซิฟิก กรณีนั้นเป็นที่สั่นสะเทือนทั้งภูมิภาคและอุตสาหกรรมปลาทูน่า ในช่วงเวลาเดียวกัน เรือเรนโบว์ วอร์ริเออร์พบหลักฐานที่ได้จากเรือประมง ตามข้อเท็จจริงที่ไม่ได้อยู่ในระเบียนภูมิภาคของกองเรือประมง...

- - -

การจำแนกฉลาม และความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

เมื่อปลายปีที่ผ่านมา เราพบการลักลอบทำประมงเบ็ดราวของไต้หวันในทะเลหลวงแปซิฟิก กรณีนั้นเป็นที่สั่นสะเทือนทั้งภูมิภาคและอุตสาหกรรมปลาทูน่า กรมประมงของไต้หวันรับปากจะพบกับเจ้าหน้าที่กรีนพีซในไต้หวันหลังมีการประท้วงหน้าสำนักงานประมง รัฐบาลประเทศนาอูรูมีคำสั่งห้ามการขนถ่ายกลางทะเลในน่านน้ำของประเทศอย่างเด็ดขาด และเป็นประเด็นถกเถียงระหว่างการประชุมว่าด้วยเรื่องปลาทูน่า ซึ่งประเทศหมู่เกาะในแปซิฟิกและหน่วยงานทรงอิทธิพลด้านการประมงได้หารือถึงข้อบังคับในการประมงและวิธีปฏิบัติ (หรือไม่ปฏิบัติ อย่างกรณีนี้เป็นต้น)

ในช่วงเวลาเดียวกัน เรือเรนโบว์ วอร์ริเออร์พบหลักฐานที่ได้จากเรือประมง ตามข้อเท็จจริงที่ไม่ได้อยู่ในระเบียนภูมิภาคของกองเรือประมง (ฐานข้อมูลของเรือที่ได้รับอนุญาตให้ทำประมงได้ในน่านน้ำนี้) นอกจากนี้ยังพบสมุดบันทึกข้อมูลที่มีข้อมูลไม่ตรงกับข้อเท็จจริง โดยเมื่อดูจากเวลาที่เรือออกจับปลา และการสอบสวนก็ยืนยันว่า ข้อมูลในสมุดบันทึกไม่ตรงกับจำนวนปลาที่จับได้ กัปตันเรือยอมรับว่ามีการขนถ่ายลำจากลำที่ออกจับปลาไปยังเรือประมงอีกลำ และในช่วงเวลาที่สำคัญนั้นเราพบหูฉลามสามกระสอบจากฉลามอย่างน้อย 42 ตัวในช่องแช่แข็งของเรือ

ปัญหาคือ มีฉลามสีน้ำเงินเพียงสามตัวที่บันทึกไว้ในสมุดบันทึกข้อมูลเรือและมีซากฉลามแช่แข็งอีกเก้าตัว และยังต้องพิสูจน์สปีชีส์ของครีบอีกหลายร้อยอัน ซึ่งดูแล้วเป็นภารกิจที่เป็นไปไม่ได้เลยที่จะเสร็จในคืนเดียว เราจึงต้องโพสต์รูปครีบฉลามหลากสายพันธุ์ ที่พอล ฮิลตัน ช่างภาพสืบสวนเชิงอนุรักษ์ ถ่ายไว้ และขอให้ผู้เชี่ยวชาญด้านฉลามที่เรารู้จักช่วยจำแนกพันธุ์ให้

ความช่วยเหลือจึงมาจากการส่งผ่านกันทางอีเมลและเฟซบุ๊ค เดบรา เอเบอรครอมบี และ ลินด์ซีย์ มาร์แชล ผู้เชี่ยวชาญด้านสัณฐานวิทยา จำแนกให้ว่า มีครีบหน้าอกสองชิ้นและครีบหางอีกจำนวนมากเป็นฉลามซิลกี ฉลามซิลกีเป็นชนิดพันธุ์ที่ลดจำนวนลงอย่างรวดเร็วในช่วงสองสามปีมานี้จากการถูกล่าด้วยขอเบ็ดราว และเป็นชนิดพันธุ์ที่มักติดเหยื่อล่อของแพล่อปลา FADs ซึ่งเรือที่ติดอวนล้อมจับมักจะใช้เพื่อดึงดูดปลาให้เข้ามา

ครีบส่วนอกของฉลามซิลกี Carcharhinus falciformis  สองตัว (ซ้าย) และครีบส่วนอกของฉลามสีน้ำเงิน Prionace glauca สองตัว (ขวา) ที่เจอบนเรือ เฉิน เติ้ง ชิง หมายเลข 888 โดยเดบรา เอเบอรครอมบี และ ลินด์ซีย์ มาร์แชล ผู้เชี่ยวชาญด้านสัณฐานวิทยา จำแนกชนิดพันธุ์ให้

คณะกรรมาธิการประมงแห่งมหาสมุทรแปซิฟิกตอนกลางและตะวันตก  (WCPFC) ออกกฎคุ้มครองฉลามซิลกีเป็นการเฉพาะ เนื่องจากจำนวนที่ลดฮวบ ชาวประมงต้องปล่อยฉลามซิลกีที่จับได้ทั้งโดยแหหรืออวน กฎคุ้มครองเดียวกันนี้มีผลบังคับใช้กับฉลามครีบขาว ซึ่งเป็นอีกชนิดพันธุ์ที่อยู่ในภาวะเสี่ยง

ศาสตราจารย์โคลิน ซิมพ์เฟนดอร์เฟอร์ แห่งมหาวิทยาลัยเจมส์คุก ในออสเตรเลีย ก็ตอบกลับมาด้วย  เขาใช้แอพลิเคชั่นใหม่ขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ที่เรียกว่า ไอชาร์คฟิน (ISharkFin) เพื่อจำแนกชนิดพันธุ์หนึ่งของฉลามหัวค้อนจากครีบส่วนหลังที่เราถ่ายภาพไว้ นักวิทยาศาสตร์ด้านฉลามอีกคนหนึ่งคือ กาเบรียล วิแอนนา (ซึ่งล่องเรือไปกับกรีนพีซในบทบาทของนักประดาน้ำและผู้เชี่ยวชาญด้านฉลามระหว่างการเดินทางท่องแปซิฟิกเมื่อปี 2552) เพื่อจำแนกส่วนหาง ซึ่งอาจเป็นฉลามมาโก

การวิเคราะห์ครีบส่วนหลังที่ได้จากเรือ เฉินเติ้งชิง หมายเลข 888 นั้นใช้แอพลิเคชั่น ไอชาร์คฟิน ขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ศาสตราจารย์โคลิน ซิมพ์เฟนดอร์เฟอร์ จำแนกครีบส่วนหลังซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าว่าเป็นชนิดพันธุ์หนึ่งของฉลามหัวค้อน  Sphyrna lewini  ชนิดพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์และการค้าสัตว์ชนิดนี้อยู่ภายใต้อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์

มันเกิดขึ้นได้อย่างไร?

ปัญหาคือ ครีบฉลามได้รับการคุ้มครองอย่างหลวมๆจาก คณะกรรมาธิการประมงแห่งมหาสมุทรแปซิฟิกตอนกลางและตะวันตก  WCPFC ด้วยเหตุที่มีหน่วยงานทรงอิทธิพลแห่งนี้คัดค้าน ซึ่งแทนที่จะลงมติยอมรับวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศตามแบบสากลและให้ฉลามต้องอยู่คู่กับครีบตามธรรมชาติ (ประเทศที่เป็นเกาะต่างๆในแปซิฟิก กำลังผลักดันประเด็นนี้) คณะกรรมาธิการออกกฎบังคับให้ตัดครีบได้ไม่ให้มากกว่าร้อยละ 5 ของน้ำหนักฉลามสุทธิ นั่นหมายความว่าฉลามยังถูกชำแหละตัวและแยกเก็บอีกต่างหาก หรือแม้แต่ถูกขนถ่ายไปยังเรือประมงลำอื่น การขนถ่ายกลางทะเลนี้เป็นอุปสรรคมากที่สุดในการจำแนกชนิดพันธุ์จากครีบเพียงอย่างเดียว หรือที่จะบอกว่าได้ปฏิบัติตามกฎหรือไม่

ขอบคุณผู้เชี่ยวชาญด้านฉลามที่มีอยู่ทั่วโลก เราพูดได้ว่า เรือเฉินเติ้งชิง หมายเลข 888 ลักลอบเก็บฉลามซิลกีไว้ และยังล่าฉลามหัวค้อนและฉลามมาโก โดยไม่บันทึกชนิดพันธุ์เหล่านี้ในสมุดบันทึกข้อมูลบนเรือ

กัปตันเรือปิดบังเส้นทางด้วยการทิ้งตัวฉลามและลงบันทึกในสมุดบันทึกข้อมูลบนเรือว่าจับได้เพียงฉลามสีน้ำเงินโดยไม่จำแนกชนิดพันธุ์ทั้งหมด หากเรือไม่ได้อยู่ผิดที่ผิดเวลา และเรือเรนโบว์วอร์ริเออร์ไม่ได้ไปพบเข้า เรือพวกนี้น่าจะตบตาได้สำเร็จจากการฆ่าฉลาม แต่โชคดีที่เราหาจนเจอ และลงบันทึกในรายงานที่เราจะยื่นว่ามีการล่าฉลามซิลกีอย่างผิดกฎหมาย

ปัจจุบัน กรมประมงของไต้หวันรับผิดชอบการสืบสวนและบทลงโทษเรือ มีการยืนยันแล้วว่า เรือลาดตระเวนตรวจสอบเรือประมงและพบหลักฐานเป็นครีบฉลามและมีการลักลอบขนถ่ายกลางทะเล โดยเรือเฉินเติ้งชิง หมายเลข 888 แล่นประกบกลับไปไต้หวัน น่าวิตกมากที่กรมประมงออกแถลงการณ์ว่า การตรวจสอบพบเพียงฉลาม 5 ตัวมีครีบผูกติดกับตัว ครีบส่วนอกหนึ่งอัน ส่วนหลังหนึ่งอัน ส่วนหางสี่อันและครีบตรงทวารหนักอีก 104 อัน ซึ่งน้อยกว่าจำนวนที่แท้จริงที่เราพบเมื่อวันที่ 9 กันยายน มาก ทำให้หลักฐานและการจำแนกชนิดพันธุ์ของเราชัดเจนขึ้น

ปัจจัยใดที่ช่วยแก้ปัญหานี้ให้หมดไป?

ประการแรก ระเบียบปฏิบัติต่อฉลามของ WCPFC ต้องเข้มงวดมากเท่าๆกับแผนปฏิบัติการสากลแห่งสหประชาชาติว่าด้วยเรื่องฉลาม ซึ่งฉลามทุกตัวต้องถูกปล่อยกลับทะเลหรือไม่ตัวและครีบต้องอยู่ด้วยกันตามธรรมชาติ

ประการที่สอง ต้องห้ามการประมงใดๆที่เจาะจงไปที่การล่าฉลาม นั่นคือ ห้ามใช้ลวดไฟฟ้าทำสายหน้า (เพื่อป้องกันฉลามกัดเชือกเบ็ดและหนีไปได้) สำหรับประมงเบ็ดราว ห้ามขึงเชือกจับฉลามเป็นการเฉพาะไว้ใต้ทุ่น เพื่อล่อฉลามที่ว่ายผ่านไปมา ส่วนประมงแบบอวนล้อมจับนั้น ห้ามใช้เครื่องมือล่อปลา FADs ที่ใช้ล่อฉลาม ปลาทูน่า และสัตว์ทะเลอื่นๆ

อีกประการหนึ่งคือ ต้องห้ามการขนถ่ายกลางทะเล ฉลามที่จับมาได้ต้องไม่แยกชิ้นส่วน (เหตุผลดีๆที่ทำไมต้องห้ามการขนถ่ายกลางทะเลอ่านต่อที่นี่)

ประการสุดท้ายคือ ควรบรรจุชนิดพันธุ์ฉลาม ทั้ง ซิลกี และ พอร์บีเกิล ไว้ในบัญชีอนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์ (CITES) เพื่อการบังคับใช้กฎระเบียบการค้าให้เข้มงวดขึ้นและยังช่วยฟื้นฟูจำนวนประชากรฉลามให้อยู่ในระดับที่ไม่เสี่ยงต่อชนิดพันธุ์ฉลาม

แต่ละปีฉลามหลายล้านตัวตายจากการทำประมงปลาทูน่า หากมีการขับเคลื่อนมาตรการเหล่านี้ จำนวนฉลามที่ตายน่าจะลดลงอย่างรวดเร็ว และฉันคิดว่าจะเป็นสิ่งที่ผู้เชี่ยวชาญด้านฉลามและคนรักมหาสมุทรทั้งหลายจะดีใจเป็นที่สุด

-- คาร์ลี